چرا انتخاب کتاب مناسب برای خردسالان اهمیت دارد؟
در سالهای نخست زندگی،مغز کودک با سرعت شگفتانگیزی در حال رشد و شکلگیری است؛ بنابراین انتخاب کتاب مناسب برای این دوره، میتواند تأثیر مستقیمی بر رشد زبانی، رشد شناختی و حتی عاطفی کودک داشته باشد. مطالعات جدید محققان در زمینه اسکن مغز خردسالان نشان داده است که خواندن کتاب برای کودکان در سنین پایین، اغلب به فعالشدن نواحی مغزی مرتبط با تصویرسازی بصری و درک معنای زبان در آنها کمک میکند. فعالیتهای کتابخوانی کودکان با والدین، میتواند بهتدریج اثرات مثبت خود را نشان دهد؛ از جمله: گسترش واژگان کودک و تثبیت و افزایش پیوند کودک با والدین.
همچنین تحقیقات دیگر، نتایج هیجانانگیزی را منتشر کردهاند؛ برای مثال، تحقیقات دانشگاهی ادعا میکنند کودکانی که روزانه برایشان کتاب خوانده میشود، تا پیش از ورود به مدرسه، در معرض حدود 1.4 میلیون کلمه قرار میگیرند و این یک سرمایهی زبانی بزرگ و یک پایهی قوی برای رشد مهارتهای خواندن و زبانورزی کودکان محسوب میشود.
ویژگیهای کتاب خوب برای گروه سنی 0 تا 3 سال
استفاده از تصاویر ساده و رنگی
کودکان خردسال، هنوز در مرحلهی تکامل مهارتهای بینایی هستند؛ بنابراین تماشای تصاویر شفاف، ساده و با کنتراست رنگی بالا برای آنها جذابیت زیادی دارد. انجمن ملی آموزش کودکان خردسال “NEYCE” تأکید میکند که تصاویر واضح و پررنگ، علاوهبر جلب توجه از سوی کودکان، درک آنها را از مفاهیم اولیه مثل اشکال، رنگها و اندازهها تقویت میکند.
تکرار قافیه یا کلمات در متن کتاب
کتابهایی با جملات آهنگین و واژههای تکراری، بهشدت برای کودکان جذاباند. این ساختار ریتمیک، باعث میشود کلمات راحتتر در ذهن کودک تثبیت شوند و شنیدن داستان برایش لذتبخش باشد. بهعلاوه، تکرار لغات در متن، پیوندهای عصبی مربوط به زبان را در مغز تقویت میکند.
کلمات غیرمعمول و متنوع
تحقیقی در دانشگاه سانتا کروز نشان داده است که کتابهای تصویری تا 3 برابر بیشتر از مکالمات روزمرهی والدین، واژههای متنوع را به کودک معرفی میکنند. این تنوع واژگانی، به گسترش دایره لغات و درک بهتر مفاهیم انتزاعی کمک میکند.
معرفی کتابهای برتر برای خردسالان
نمونه کتابهای خارجی
- Brown Bear, Brown Bear, What Do You See
نوشته: Eric Carle و Bill Martin Jr
- کتابی که با برخورداری از تصاویر ساده، تکرار و ریتم مشخص، به تقویت حافظه و شناخت رنگها و حیوانات کمک میکند.
- Dear Zoo
نوشته: Rod Campbell
- این کتاب با جملات کوتاه و تصاویر بزرگ، حس کنجکاوی کودک را تحریک میکند.
نمونه کتابهای ایرانی
- آدم برفی کوچولو
نوشته: شکوه قاسمنیا (انتشارات افق)
- داستان کوتاه و شاعرانهی این کتاب در کنار تصاویر رنگارنگ، یک تمرین شنیداری و تقویت زبان برای خردسالان بهشمار میرود.
- یک گل قشنگ
از مجموعه کتابهای مقوایی آشنا (کانون پرورش فکری)
- متن کوتاه و موضوع ملموس این کتاب برای کودک، گزینهای عالی برای شروع کتابخوانی خواهد بود.
نکاتی برای خواندن کتاب با خردسالان
بهگفتهی پژوهشگران حوزه رشد کودک، لحظاتی که والدین همراه کودک کتاب میخوانند، علاوهبر تقویت مهارتهای زبانی در فرزند، عمق تعاملات اجتماعی، حس امنیت و پیوند عاطفی را نیز افزایش میدهد. چنین تجربهای، کتاب را از یک ابزار آموشی به یک خاطرهی شیرین در ذهن کودک تبدیل میکند. چند توصیهی زیر برای کتابخوانی مشترک با کودکان میتواند مفید باشد:
-
زمان آرام و مشخصی را انتخاب کنید.
پیش از خواب یا بعد از حمام، زمانهای مناسبی هستند.
-
از لحن و صدا استفاده کنید.
انتخاب صدا و لحن مناسب با ماجرای داستان و شخصیتها،کودک را با داستان همراه میکند.
-
حین کتابخوانی و تعریف داستان، از تعامل با کودکتان غافل نشوید.
با پرسیدن سؤالاتی از قبیل: “تو چی فکر میکنی؟ اینجا قراره چه اتفاقی بیفته؟” تعامل با کودک را بالا ببرید.
-
کتابها کوتاه و تکرارپذیر باشند تا کودک به مطالعه مجدد ترغیب شود.
نکته پایانی
سالهای نخستین رشد کودک، سالهای طلایی رشد اوست. کتابهای مناسب این دوره با تصاویر ساده و رنگی، کلمات آهنگین و تعامل شیرین با والدین، میتوانند اولین پل میان دنیای کوچک کودک و جهان گستردهی زبان، خیال و یادگیری باشند. انتخاب درست کتاب در این سن، یعنی کاشتن بذر علاقه به مطالعه برای سالهای آینده.
